Als het gaat over spinnen, komt bij de meeste mensen het beeld van een kruisspin direct op het netvlies. Deze welbekende spin is uitgeroepen tot spin van het jaar 2010 door de Europese Arachnologische Vereniging. Uit Europa zijn circa 50 soorten wielwebspinnen bekend. In ons land zijn het er ongeveer 25. Araneus diadematus komt uit de familie van de Wielwebspinnen. Hoewel de Kruisspin zeer algemeen is, lijken recente waarnemingen er op te wijzen dat de soort minder talrijk wordt.
De bruine spin is herkenbaar aan de karakteristieke witte kruistekening op het achterlijf. Hij bouwt een zogeheten wielweb met niet-kleverige spaken en een kleverige spiraaldraad waarmee vliegende insecten worden gevangen. Het grote wielweb wordt in struiken en in de lagere takken van bomen gebouwd. De spin zit meestal in het web, in het centrum en met de kop omlaag. Als het web stuk gaat eet de spin de draden op zodat de eiwitten direct weer voor de nieuwe spinseldraden kunnen worden gebruikt - efficiënt hergebruik.
De mannetjes van de Kruisspin zijn kleiner en slanker (5 tot 10 mm) en hebben naar verhouding langere poten dan de vrouwtjes (12 tot 17 mm). De vrouwtjes zijn vooral indrukwekkend groot wanneer het achterlijf vol eieren zit. De eieren worden in de herfst gelegd en in spinsel verpakt in een hoekje of spleet weggestopt. De jongen komen in het voorjaar uit.
In totaal zijn er zo’n 3.000 soorten wielwebspinnen waarvan de meeste in de tropen voorkomen. Waarnemingen in 2009 lijken er op te wijzen dat de kruisspin minder algemeen aan het worden is. Schommelingen in aantallen kunnen een natuurlijk fenomeen zijn, maar zouden ook het gevolg kunnen zijn van gebruik van bestrijdingsmiddelen of veranderingen in de leefomgeving. Om de ontwikkelingen in de loop der jaren goed te kunnen volgen en vergelijken, moeten er tellingen worden uitgevoerd. In de herfst zijn de webben goed zichtbaar en kunnen de spinnen makkelijk worden geteld. Herhaalde tellingen in volgende jaren kunnen dan duidelijk maken of er inderdaad van achteruitgang sprake is.
